Selecteer een pagina

Berlijn… een stad met veel gezichten. Een stad die veel verhalen vertelt. Een stad die inspireert. In dit artikel deel ik een paar Berlijnse verhalen met je. Verhalen die mij geraakt hebben. Ik deel deze verhalen omdat ik wil illustreren dat ook lelijke verhalen kunnen raken en inspireren. En ze maken je menselijk.

We zijn deze meivakantie een week met ons gezin in Berlijn geweest. Voor mij was het ruim 25 jaar geleden sinds mijn laatste bezoek. En ik wilde heel graag onze kinderen (ze zijn 15, 13 en 11 jaar oud) deze stad laten ervaren. Berlijn is een stuk Duitse geschiedenis die ik aan hen wil meegeven. (Voor het geval je het nog niet wist: ik ben Duitse, maar ben op mijn 19e naar Nederland verhuisd.) Ik hoop dat zij hun Duitse deel in zich nu weer een stukje beter begrijpen.

Berlijn – een oprechte stad

25 jaar geleden was de stad één grote bouwput. In mei 2017 stonden er nog steeds veel bouwkranen. Maar wat is er inmiddels veel werk verzet. Als je maar heel oppervlakkig kijkt, lijkt het een moderne stad waarin de luxe regeert. Maar al snel kom je erachter dat Berlijn veel meer is. Boven alles is de stad oprecht. Berlijn maakt zichzelf niet mooier dan hij is. Ook al ontstaan er nu ontzettend veel moderne en luxe gebouwen, er is net zo veel aandacht voor zijn minder mooie kanten, met name voor de geschiedenis van de Nazi’s en van de DDR. En dat inspireert mij. Het maakt de stad menselijk. Net zoals het ons ondernemers menselijk maakt als wij niet alleen onze glanzende voorgevel maar ook de krassen en de wat minder mooie achterkant laten zien.

Wij hebben veel gezien de afgelopen week, maar een paar plekken staken er voor mij met kop en schouders boven uit.

Het Holocaust Denkmal

Berlijn Holocaust monumentHet Holocaustmonument bestaat uit 2711 betonblokken van verschillende afmetingen. Sommige blokken zijn enorm. Als je daartussen loopt voel je je heel klein. Andere blokken zijn zelf weer heel klein. Dan heb je ineens weer overzicht over het geheel. Als je kleine kinderen zonder voorbereiding het terrein op laat gaan, gaan ze klimmen en verstoppertje spelen. Ook dat is de plek. Het is een soort labyrint waar je makkelijk mensen kwijt kunt raken. Ik weet zeker dat de plek voor mij anders voelde dan voor mijn kinderen, ja zelfs voor mijn man. Ik ben zo groot gebracht met de schuld die wij als Duitsers met ons meedragen. En die schuld begon op die plek nog veel meer te drukken dan anders. Maar iedereen geeft zelf betekenis aan deze plek. En natuurlijk weten ook onze kinderen wat de achtergrond van deze plek is. En dus voelen zij zich ook niet vrij om het als speelplek te gebruiken…

Topografie des Terrors

Een tentoonstelling over de Nazi-terreur op de plek waar hun belangrijkste bestuursgebouwen stonden. Hier werd het me ineens duidelijk dat de Nazi’s alles zorgvuldig in scène gezet hebben. De mensen die toevallig langsliepen waren het publiek. Dat publiek speelde een belangrijke rol. Over zichtbaarheid gesproken… Er werd niet geheimzinnig gedaan over mensen inhumaan behandelen. Alles was goed zichtbaar. Ook dat de Joden werden gedeporteerd was zichtbaar. Hun achtergebleven meubels werden daarna in het openbaar geveild. Mensen wisten dat deze spullen van hun Joodse medeburgers waren. Ze zagen het door de vingers en probeerden hun slag te slaan. Nog steeds kan ik niet begrijpen hoe je dat kan doen. Maar ik weet ook dat we er niet over kunnen oordelen. Pas als je zelf in zo’n situatie verkeert leer je jezelf kennen. En toch word ik nog steeds misselijk, elke keer weer als ik erover nadenk.

Fietstocht langs de muur

Berlijn dichtgemetselde huizen

Bewoonster van een dicht gemetseld huis bij de muur die naar het Westen vlucht.

Ongelooflijk dat deze stad tussen 1961 en 1989 door een muur in 2en gedeeld was. Wat doet een muur met een stad, met een land? Hij zaait ontzettend veel verdriet. En woede en wanhoop. Eerst wilde niemand geloven dat het de DDR menens was. Dat de muur zou blijven. Men kon het zich gewoon niet voorstellen. En toch, hij bleef ruim 28 jaar staan. En werd het symbool voor een uiterst inhumaan regime.

Ze hebben huizen dichtgemetseld die precies op de grens stonden. Terwijl er mensen in woonden. De angst van iedereen… de mensen die nog probeerden en die daadwerkelijk sprongen om nog naar het westen te komen voor het te laat was. Al die mensen die geprobeerd hebben om te vluchten. Lopend, met de auto, zwemmend… Elk gat dat werd gegraven, elke vluchttunnel werd ook snel weer ontdekt.

Berlijn Tränenpalast

Tranenpaleis bij de Bahnhof Friedrichstrasse waar mensen uit Oost en West van elkaar afscheid moesten nemen.

Het is een geschiedenis van veel ellende. Oneindig veel tranen. Hartverscheurende verhalen. Families die uit elkaar werden gerukt. Liefde die maar moeizaam – if überhaupt – kon bloeien. Ik voel me boos en machteloos als ik me verplaats in de mensen die er dagelijks mee geconfronteerd werden. En ik begrijp nu beter dat mijn vader altijd weigerde om naar de DDR te reizen. Hij wilde het regime daar niet ondersteunen, op geen enkele manier. Mijn moeder stond er anders in. Zij komt er zelf vandaan en had er verre familie wonen.

En je dan voor te stellen dat President Trump een nieuwe muur aan het plannen is en wat de realiteit in Israël en de bezette gebieden is… ik kan het maar niet bevatten dat de muur nog steeds bestaat, alleen dan op een andere plek…

Het Stasigevangenis in Hohen-Schönhausen

Berlijn stasigevangenis verhoorruimte

Verhoorruimte in de Stasigevangenis

Ook een bijzonder bizarre plek. We kregen een rondleiding door een Zeitzeuge, iemand die zelf meerdere keren jarenlang door de Stasi (de Staatssicherheitsdienst, de geheime dienst van de DDR) gevangen is gezet. Deze rondleiding heeft zo veel indruk op mij gemaakt dat ik hem nog steeds in elk vezel van mijn lichaam voel.

Bizar dat de plek door de Russen na de capitulatie meteen als Konzentrationslager werd ingericht en dat er binnen een paar weken 900 jongens en oude mannen op de meest gruwelijke wijze aan hun einde zijn gekomen.

Bizar dat de plek weinig later door de DDR als gevangenis voor steeds meer politieke gevangenen werd gebruikt die in kleine busjes met de opschrift ‘Verse vis’ werden binnengebracht. Er reden wel 6 tot 7 busjes, volgeladen met tot 5 gevangenen, per dag het terrein op. De omwonenden gingen op den duur klagen: waarom krijgen die militairen (de locatie was officieel militair terrein en bestond op geen enkele plattegrond) zo veel verse vis terwijl wij nooit vis kunnen kopen?! De oplossing: de busjes kregen een nieuwe laag verf met het opschrift ‘Brood en gebak’…

Bizar ook hoe onmenselijk de gevangenen werden behandeld. Allemaal in isolatie. De eerste 2 weken of zo werden ze om de haverklap gecontroleerd of ze rechtop zaten op een krukje of ‘s nachts met de handen op hun dekbed lagen. Probeer zo maar eens te slapen… Het eerste contact met de Stasi-officier ervoer onze gids daarom als een weldaad. “Hij was aardig tegen me, praatte gewoon tegen me, over koetjes en kalfjes, over zijn eigen vader en kwam dan na een tijdje op mijn vader en mijn hele familie en vrienden te spreken. Maar het was zo’n prettig gesprek dat ik ernaar uitkeek om er de volgende dag weer heen te mogen.” Alles bleek een bizar tot in de puntjes doordachte strategie. Het hele gesprek was tot in detail voorbereid, zo kon hij na de val van de muur in zijn dossier lezen. Als hij dit zegt, dan zegt de Stasi officier dat… en de volgende dag kreeg hij het hele gesprek uitgewerkt in juridisch Duits onder zijn neus gehouden met het dringende verzoek het verslag te tekenen. Hij weigerde omdat hij het zo allemaal niet gezegd had. Waarop de Stasi officier brulde “Wilt u daarmee zeggen dat ik lieg????!”

Onze gids was zich trouwens van geen schuld bewust, en bleef de hele tijd maar gissen naar de reden voor zijn arrestatie. Hij had weliswaar gedichten gestuurd naar een uitgever in West-Duitsland, maar dat was niet verboden… Ik zou het hele verhaal hier wel willen vertellen maar daar kan je een heel boek mee vullen.

Willekeur

Wat me het meest is bijgebleven is de totale willekeur waaraan de mensen in de DDR waren uitgeleverd. Willekeur creëert angst. En lang niet iedereen kon daar goed mee omgaan. Onze gids zei dat er 3 types mensen waren: zij die snel alles ondertekenden omdat ze ervan af wilden zijn, zij die ‘intellectueel’ waren en nog een paar kritische vragen stelden voordat ze gingen tekenen en zij die hoe dan ook weigerden om te tekenen. Ga maar na, tot welke categorie jij behoort… ik dacht bij mezelf: misschien wel de tweede… Zijn conclusie: wat je nu ook denkt, je leert jezelf pas echt kennen als je daadwerkelijk in zo’n situatie belandt. Ik ben bang dat hij gelijk heeft. En een andere rake conclusie: wat hier nu tot het verleden behoort, gebeurt nu in het heden op een andere plek op deze aarde… denk bijvoorbeeld aan Turkije.

Berlijn muur gaat openHet raakt

Ik denk dat deze twee conclusies ook een reden voor mij zijn om dit hier met jou te delen. Naast het feit dat ik in Berlijn aan den lijve heb ervaren hoe zeer je ook de verhalen over iemands schaduwkanten kunnen raken… Het blijft belangrijk om de verhalen van Nazi- en Stasi-terreur te blijven delen. Ook al word ik er misselijk van. En jij misschien ook. We kunnen onze ogen niet sluiten voor onze lelijke schaduwkanten. Omdat die kanten er altijd zullen zijn. Misschien nu even niet hier maar nu alleen daar. Het blijft ons aangaan want ergens zijn we met z’n allen met elkaar verbonden. En het is goed om je af en toe te realiseren dat het er nog steeds is, ook al kiezen wij hier nu ervoor om menselijker met elkaar om te gaan. (Amen. 🙂 Ja, jeetje, een hele preek zo op het eind.)

Wat doen deze verhalen met jou? En ben je het ermee eens dat ook wij ondernemers onze lelijke kanten zo nu en dan mogen laten zien? Ik nodig je uit om het hieronder te delen. Ik kijk ernaar uit om van je te horen.

Zin in schrijven? Het kan!
Schrijf je nu in en ontvang direct mijn e-book.

e-book cover zo krijg je zin in schrijven

Mijn e-book "Zo krijg je zin in schrijven - meer energie, meer lezers, meer klanten!" heb ik speciaal voor jou geschreven.

 

Daarnaast stuur ik je iedere week inspiratie voor het schrijven van webteksten en blogs zodat jij (nog meer) succes met je bedrijf hebt.

 

PS: Je gegevens zijn veilig bij mij.